CÂY DIẾP CÁ VÀ CÂY MÃ ĐỀ

Khuya nay đã ngớt mưa mà chưa biết kể gì cùng quý anh em. Chợt nhớ cây mã đề bữa trước định kể bèn đem ra mổ xẻ 1 tí với cây diếp cá đặng làm giàu câu chuyện nhà quê của tôi, nào kính mời...

Mã đề là 1 loại rau dược thảo bà con với diếp cá xưa kia quen mọc ở nhà tôi khi còn con nhỏ đặng chữa bệnh, như khò khè ho hen đàm nhớt, hoặc bí đái són tiểu khó chịu...mà không dùng đến thuốc tây. Cây mã đề mọc sát đất như cọng cỏ chả bỏ công chăm sóc như diếp cá bỗng biến mất từ khi nghỉ đi bán bắp luộc khoảng mười năm trở lại đây, nay tự dưng không mời mà mọc 1 cách bất ngờ gần ở nhà táo. Đang giặt đồ chỗ nền giếng đột nhiên thấy 1 cây lẻ loi vừa tầm hái làm thuốc. Cây mã đề xanh tốt mơn mởn xoay quanh được đã 6 lá chả tính đọt non sắp nhú bông xòe ra, mỗi lá to cỡ ba bốn ngón tay. Gần kề mã đề có 2 cây cỏ mực (nhọ nồi) đang hoa tươi tốt làm bạn đáng để tôi ngắm...Ngoài mã đề ra, nhà tôi còn có những cây thuốc nam khác mà tôi đã kể, chẳng hạn diếp cá. Cách nay khoảng hăm mấy ba chục năm, trẻ con nhà tôi còn bé thường hay bị khò khè ho hen đàm nhớt, được bà con mách cho uống diếp cá đôi ba lần là khỏi.

Nói nhỏ sẵn đây nghe 1 chút, là sáng qua ăn tô mì thiếu rau cỏ hành ngò do mưa biếng hái. Thấy sẵn bàn có rổ diếp cá sạch, tôi bèn bóc tay ăn kèm mì gói đặng khỏi suy dinh dưỡng. Ngờ đâu con dâu thấy bảo diếp cá đó tí nữa giã lược cho cháu nội uống trị đàm nhớt. Nhớ câu "Mắc cỡ không bằng lỡ trớn", tôi bèn hề hề bảo nó kiếm diếp cá khác...Nhớ xưa hễ trẻ con bị khò khè đàm nhớt là phải chịu móc cuống họng thiếu điều lòi mật xanh! Chỗ tôi gần nhà ngoại hồi đó có bà Sáu Nuôi chuyên gia móc họng. Bả dùng ngón tay trỏ đỏ "trầu cau vôi xác" quấn vải trắng như bị đứt móc họng tôi lòi ói mà bả bảo sơ lưỡi, móc đẹn, còn gọi "Đẹn nhớt" đến giờ vẫn còn hãi! Sau này thấy móc họng kiểu đó khó sạch sẽ dễ sinh viêm nhiễm vì thấy đứa nhỏ cứ khóc ngặt, chắc là đau họng nó lắm nên tôi không dùng cách đó trị ho hen nữa, mà dùng bài thuốc nam uống là cây rau diếp cá như đã kể. Cách bào chế là giã lược lấy nước cho thêm tí đường đặng trẻ dễ uống. Thế là chế xong bài thuốc trị khò khè đàm nhớt bằng rau diếp cá quá đơn giản, có khi trẻ ghiền uống diếp cá...

Họ hàng thuốc nam với diếp cá là cây mã đề trị chứng bí tiểu, nhất là khi nắng gắt bị nhiệt trong người. Cũng giã cũng lược mã đề y hệt diếp cá, và rồi uống chung rau bắp (rau ngô). Dạo đi bán bắp luộc ở phố, bà con thường nhờ tôi kiếm giùm 5 nghìn mã đề và rau bắp. 5 nghìn hồi đó còn to tiền lắm, có thể ăn sáng thoải mái, nếu như không cà phê, thuốc lá. Bà con tin tưởng giao tôi bán bao nhiêu tùy ý, "đắt nhờ ế chịu". Thế là ngoài bán bắp luộc ra để sống, tôi còn kinh doanh thêm nghề phụ là bán mã đề và rau bắp để tăng thu nhập. Do đó vườn nhà tôi quanh giếng thường xuyên mọc cây mã đề. Mã đề dễ sống, miễn có tí nước mát là mọc lan tùm lum như rau má mà chả phải chăm sóc như diếp cá. Diếp cá phải giâm, phải cấy, phải tuới tắm mà không lan nhảy bằng mã đề. Có chăm sóc thì rau diếp cá mới mởn đặng ăn sống chứ không nấu canh như mã đề. Có dạo tôi dùng mã đề xắt nhỏ nấu canh ăn thay vì giã uống. Canh mã đề dễ ăn chả khác mồng tơi, chùm bát, bồ ngót. Cả khi bí rau nấu canh, tôi hái lá lốt nấu đỡ vẫn ngon vì đông con (của không ngon đông con cũng hết)...

Chỗ tôi tuy nhà quê "chó ăn đá gà ăn đấm", nhưng hễ thò khỏi nhà 1 tay ló 1 chân là có bài thuốc dân gian đặng chữa bệnh thông thường khỏi mất tiền. Nào mồng tơi rau nhớt khổ qua, nào lá giang lá lốt đọt húng (é) .. mà toàn tự mọc, không nhọc công chăm sóc thuốc phân dễ sinh bệnh cho con người. Bí tiểu có mã đề, trị ho có diếp cá, lá nàng hai, bông đủ đực cũng được...hoặc ra máu thì có rau má, nhất là chảy máu đường ruột, chưa kể sặc máu mũi...

Riêng cây giàn xay trị cảm mà ông Cụ Đệ thường đến đào rễ ở rào nhà tôi nay đã tuyệt tích. Cây giàn xay mà ngày nhỏ hay hái với em gái cái lá non của nó đặt trên vòng tròn giữa 2 ngón trỏ và cái vỗ "Bốp" vẫn còn vương vấn đầu tôi...hichic

2/12/21 NC 67
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~