Câu 1. Bản Kinh Thánh nào dùng tốt nhất?

Để nhận định bản dịch nào là thích hợp nhất cần xét đến mục tiêu đề ra khi đọc Kinh Thánh. Bản văn dùng cho một số đông người, như trong các Chúa nhật hay các buổi phụng tự khác, cần có một giọng văn trang trọng; vì thế, các bản dịch nặng phần đối thoại thì không thích hợp. Đàng khác, khi đọc Kinh Thánh riêng tư để suy niệm thiêng liêng và để cho tâm trí nhẹ nhàng, đôi khi nên chọn bản dịch trực tiếp, lưu loát thì tốt nhất. Một loại đọc Kinh Thánh riêng tư khác là để nghiên cứu kỹ lưỡng; khi đó người ta sẽ thích chọn một bản dịch sát, vẫn giữa lại những điểm khó hiểu và nhiều ý của bản văn gốc.

Có lẽ câu trả lời tổng quát tốt nhất mà tôi có thể đưa ra là nhấn mạnh rằng trong các nguyên bản Kinh Thánh bằng tiếng Do Thái, Aram và Hy Lạp, có nhiều đoạn văn khó hiểu hoặc tối nghĩa. Đôi khi các tác giả viết không rõ ràng. Thông thường, người dịch phải đoán ý của tác giả. Vì thế, họ phải chọn lựa hoặc dịch sát chữ và như thế vẫn giữ tính chất tối nghĩa của nguyên bản, hoặc dịch thoáng hơn và giải quyết được tính chất mơ hồ của bản văn gốc. Một bản văn dịch sát nghĩa đòi hỏi phải có phần chú thích hoặc phần giải nghĩa để giúp giải quyết vấn đề tối nghĩa trong bản dịch. Một bản dịch thoáng cho chúng ta biết rõ ràng sự hiểu biết của chính người dịch về một đoạn văn còn tối nghĩa. Có thể nói được rằng phần chú giải đã nằm sẵn trong bản dịch. Vì thế, một bản dịch thoáng dễ đọc hơn nhưng lại khó cho việc nghiên cứu kỹ lưỡng.

 


 

Câu 2. Bản dịch nào nên dùng? [cho độc giả Anh ngữ].

Trong các bản dịch sát nghĩa (mà tôi thường dùng để giảng dạy nhằm giúp học viên ý thức về những vấn đề trong các bản văn), có bốn hoặc năm bản hữu dụng. Xin lưu ý rằng cuối thập niên 80 và đầu 90, hầu hết các bản dịch quan trọng đều đã được duyệt xét lại kỹ càng, và chúng ta phải cẩn thận tìm được ấn phẩm mới nhất khi mua một cuốn Kinh Thánh.

Bản dịch Kinh Thánh tôi dùng nhiều nhất là The Revised Standard Version. Tuy bản dịch này có nhiều đoạn khó hiểu (đó là bản dịch mới của King James Version, và tiếc thay, vẫn còn giữ dấu vết “cổ lỗ sĩ” của King James Version), nhưng là bản văn dễ đọc và hành văn sát nhất. Một chi tiết rất phiền cho độc giả Công giáo là bản dịch này dùng các chữ cổ như “Thou” [Ngài] và “Thee” [Ngài] khi xưng hô với Thiên Chúa. Điều này đã được sửa lại trong bản New Revised Standard Version năm 1990. Cho đến nay bản The Revised Standard Version vẫn còn là bản Kinh Thánh mà các Giáo hội Tin lành lớn dùng nhiều nhất, mặc dù người Tin lành bảo thủ thường thích bản King James hơn.

Có lẽ giới Công giáo tại Hoa Kỳ dùng nhiều nhất là cuốn The New American Bible; hầu hết dùng để đọc trong lễ Chúa nhật. Phần Cựu Ước của bản dịch này rất hay, và nói chung, hay hơn bản Revised Standard Version nhiều. Trái lại, bản dịch Tân Ước cũ của New American Bible có nhiều thiếu sót trầm trọng, lý do (nhất là trong các Phúc âm) là vì đã bị sửa đổi quá nhiều sau khi ra khỏi tay người dịch đầu tiên. Một số từ ngữ không chỉnh, ví dụ, chọn kiểu nói “Vương quốc Thiên Chúa” thay cho “Nước Thiên Chúa”. (Ngoài vấn đề chính xác của ý nghĩa cho thấy từ rõ ràng là không phù hợp với những đoạn Phúc âm diễn tả nơi chốn [vương quốc] chứ không diễn tả hành động [cai trị], còn có vấn đề hiểu nữa. Cử tọa tại các giáo xứ nghe có thể thường nghe từ “rain” [mưa] thay vì “reign”[vương quốc], vì từ “reign” này rất hiếm khi đươc sử dụng). Tuy nhiên, vấn đề trên không mấy quan trọng nữa vì hiện nay bản dịch Tân Ước của New American đã được hiệu đính hoàn toàn vào cuối thập niên 80, và được dùng trong phụng vụ vào những năm đầu thập niên 90.

Giáo hội Công giáo Anh quốc dùng The Jerusalem Bible trong phụng vụ, và bản dịch này có tầm mức đại kết. Bản dịch Anh ngữ đầu tiên có thể có vài khuyết điểm, vì dịch từ tiếng Pháp và không cố gắng tham chiếu bản văn gốc cho đủ. (Bản văn tiếng Pháp chính xác hơn). Tuy vậy sự phê phán trên không còn hợp thời vì bản dịch này đã được duyệt lại cách công phu vào cuối thập niên 80. Các chú thích súc tích của The Jerusalem Bible rất có giá trị và đã được bổ sung nhiều trong bản dịch mới.

 

Câu 3. Còn các bản dịch phổ thông thì sao? Có bản nào cha không thích không?

Tôi thích thú khi đọc nhiều bản dịch thoáng, nhất là khi các dịch giả rất khéo léo chọn từ ngữ để giải tỏa tình trạng tối nghĩa của bản văn gốc. Như tôi đã nhấn mạnh ở trên, một bản dịch thoáng đã có sẵn ý giải thích trong đó. Khi tôi còn học ở chủng viện, The Chicago Bible, với phần Tân Ước do E. J. Goodspeed dịch, rất là phổ thông. “Today’s English Version”, - “The Good News Bible” - vẫn còn thông dụng và dễ hiểu.

Bản dịch tôi không muốn giới thiệu là “The Living Bible”. Rõ ràng đó chỉ là ý tưởng của tác giả, mượn những lời khác của chính ông để diễn tả. Tôi không đặt nặng vấn đề yếu tố dùng lời của mình để nói cho bằng chính giọng văn của cuốn ấy: quá nặng tính cách bảo thủ cực đoan và cứng ngắc mà theo tôi, đã đưa đến việc dịch sai nhiều đoạn. Chúng ta có thể tìm ra và kiểm chứng nhận xét này bằng cách đọc đoạn khởi đầu Phúc âm Gioan. Trong câu 1, dịch giả viết là: “Từ nguyên thủy đã có Đức Kitô”. Bản văn gốc bằng tiếng Hy Lạp dịch sát từ là: “Từ nguyên thủy đã có Lời”. “Kitô” là một danh hiệu của “Ngôi Lời Nhập Thể”, nên tôi cho rằng nói là “Từ nguyên thủy đã có Đức Kitô” là sai thần học. Chữ “Kitô” đến sau khi Ngôi Lời nhập thể. Kiểu ví von này đã đi quá xa nguyên tắc dịch thuật đến chỗ thay chữ một cách sai lầm.

 

Câu 4. Một vài bản dịch Kinh Thánh cha đề cập là của Tin lành. Người Công giáo có bị cấm đọc Sách Thánh của Tin lành không ?

Chúng ta phải phân biệt giữa lập trường Giáo hội Công giáo trước đây và gần đây. Kinh Thánh đã là đề tài tranh luận gay gắt giữa các nhà Cải Cách và các nhà thần học của Công đồng Trentô. Theo nhận định của Công giáo, các bản dịch ngôn ngữ địa phương của phái Cải Cách thường là chiều theo lập trường của Tin lành. Điều này đã đưa đến việc Công đồng Trentô nhấn mạnh rằng, trong các buổi đọc sách công cộng, các bài giảng, và việc giải nghĩa Kinh Thánh thì bản La tinh Phổ thông (Vulgata), đã dùng trong Giáo hội qua bao thế kỷ, vẫn phải được tiếp tục dùng. Hậu quả cụ thể là các bản dịch Kinh Thánh Công giáo đều dựa trên bản La tinh Phổ thông (Vulgata), trong khi đó, các bản dịch Tin lành lại dùng các nguyên bản tiếng Do Thái, Aram và Hy Lạp.

Hơn thế nữa, Giáo hội Công giáo muốn rằng các chú thích phải tôn trọng cả giáo huấn về đức tin và luân lý lẫn chú giải của các giáo phụ. (Một bản dịch Tin lành của thế kỷ XVI, The Geneva Bible, đã có những chú thích chống Công giáo công khai, nhưng bản dịch King James Version không có chú thích). Do vậy, người Công giáo đã được hướng dẫn không được đọc Kinh Thánh Tin lành kẻo bị tiêm nhiễm chống lại chính đức tin của mình. Song song với tình trạng này, chắc chắn các người Tin lành cũng đã không đọc Kinh Thánh Công giáo, một phần vì họ cho rằng những cuốn Kinh Thánh này không chính xác và ẩn chứa các giáo lý của Giáo hội Công giáo.

Tất cả tình trạng này đã thay đổi. Từ thập niên 1950, các bản dịch Công giáo, cả những bản dùng trong các buổi đọc công cộng và bài giảng, đã được dịch từ các ngôn ngữ gốc, điển hình là The American BibleThe New Jerusalem Bible như đã đề cập trong câu hỏi trước. Revised Standard Version do Oxford Annotated Bible ấn hành đã cho in chú thích có tính cách cung cấp thông tin và không có thành kiến, ngay cả đa số các chú thích của New Jerusalem Bible đều mang tính chất giải nghĩa. Trong khi có thể còn có vấn đề bút chiến ở cả hai Giáo hội, Kinh Thánh không còn là một khí giới chiến tranh giữa các Giáo hội Tin lành lớn và Giáo hội Công giáo nữa. Người Công giáo đã góp phần vào công việc duyệt xét lại bản mới nhất Revised Standard Version và các anh em Tin lành cũng đã chia sẻ công tác trong bản mới nhất New American Bible. Chúng ta cùng giúp nhau hiểu biết Kinh Thánh. Độc giả Công giáo bây giờ có thể thưởng thức bản The Revised Standard Version hoặc bản The New English Bible (hay các bản mới hiệu đính) mà không phải lo lắng gì về tín lý.

Q. 1. What is the best Bible to read?

The most appropriate Bible translation must be judged from one's purpose in reading. Public reading, as on Sunday or in other communal services, requires a certain solemnity; therefore, highly colloquial translations are not appropriate for that purpose. Private reading, on the other hand, for the purpose of spiritual reflection and refreshment, is sometimes best served by a translation that has an eye-catching, "user friendly " style. Other private reading is for the purpose of careful study; and then a more literal translation that preserves the difficulties and ambiguities of the original would be more desirable.
Perhaps the best overall answer I can give is to point out that in the original Hebrew, Aramaic, and Greek texts of the biblical books, there are phrases that are difficult to understand or are ambiguous. Sometimes the authors did not write clearly. Translators have to guess at meaning a certain percentage of the time. Therefore, they must take a choice either to translate literally and preserve the obscurity of the original, or to translate freely and resolve the ambiguity of the original. A literal translation needs to be accompanied by footnotes or commentary suggesting possible resolutions of the obscurity that has been preserved in the translation. A free translation represents a choice already made by the translators as to what they think an obscure passage means. In a sense the commentary is built into the translated text. For that reason a free translation is easier to read but harder to make the subject of careful study.

Q. 2. Which translation do you recommend?


Among literal translations (and I work with those more because I teach and want students to be aware of the problems in the text), there are four or five that can be used with profit. I should caution you that in the late 1980s and early 1990s almost all the major translations are undergoing major revision, and one needs to be careful when buying a Bible to obtain the latest form of the particular edition.
The Bible I use most is The Revised Standard Version. While it has difficulties (it is a revision of the King James Version and, unfortunately, at times, stays too close to the occasional bad instincts in the King James), it is for the most part both readable and carefully literal. One annoying factor for Catholics may be the use of archaic "Thou" and "Thee" in speaking to God; but that is being changed in the New Revised Standard Version of 1990. By far it is the Bible mainline Protestants use most, although often conservative Protestants still prefer the King James.


Probably Catholics in the U.S.A. use most The New American Bible; almost always that is what is read from the pulpit on Sunday. The Old Testament of that translation is excellent and for the most part better than The Revised Standard Version. The original New Testament part of the New American translation, however, was seriously defective, in part (especially for the Gospels) because it had been heavily rephrased after it left the hands of the original translators. Some bad choices were made, e.g., to render "the kingdom of God" by "the reign of God." (Besides the problem of the accuracy of such rendition, which clearly does not fit some Gospel passages that describe a place [kingdom] rather than an action [ruling], there is the factor of comprehension. Parish audiences may often hear "rain" instead of "reign," since the latter is a rarely used term.) However, now this issue is no longer relevant, since the New Testament in The New American Bible was totally redone in the late 1980s, and is due to be introduced in the liturgy in the early 1990s.

British Catholics use The Jerusalem Bible in the liturgy, and this translation has had ecumenical appeal. In its first English edition the translation had many defects, since the English had largely been rendered from the French, sometimes without sufficient attempt to go back to the original languages. (The French was a more accurate translation.) Again, however, that judgment is now out of date in the light of a solid revision done in the 1980s. The information footnotes of The Jerusalem Bible were very valuable and indeed have been improved in The New Jerusalem Bible.

Q. 3. What about popular translations? Are there any you do not like?

I have enjoyed reading many of the freer translations, especially when those who made them were adept in the choices that removed the obscurity of the original. As I have insisted, a free translation has, in a sense, a commentary built in to the translation. When I was in seminary the "Chicago Bible," with the New Testament done by E. J. Goodspeed, was very popular; and it remains a very useful Bible for personal reading. "Today's English Version - The Good News Bible - is still very popular today and a highly intelligible version.

There is one free translation that I do not recommend:" The Living Bible." It is professedly a paraphrase:" A restatement of the author's thought, using different words than he did." I do not mind the paraphrase; but I do mind the rigid ultraconservative evangelical tone that at times, in my judgment, produces mistranslation. One can detect problems of this translation and test it by reading the beginning of John's Gospel. In the first verse it has "In the beginning was Christ." The original Greek is literally translated "In the beginning was the Word." Since "Christ" is a designation for the Word Incarnate, I deem it theologically inaccurate to say "In the beginning was Christ." "Christ" came to be when the Word became flesh. Such a paraphrase goes beyond translation to injudicious substitution.


Q. 4. Some of the Bibles you have been talking about are Protestant Bibles. Aren't Catholics forbidden to read Protestant Bibles?

One has to distinguish between the early Catholic position and the more recent position. The Bible was a subject of great debate between the Reformers and the theologians of the Council of Trent. In the Catholic judgment, the vernacular translations, that is the translations into the various national languages done by the Reformers, were often slanted to favor Protestant positions. Consequently, the Council of Trent insisted that in public reading, sermons, and explanations, the Latin Vulgate Bible used in the church for so many centuries should continue to be employed. The practical effect of this was that Catholic translations of the Bible were based on the Latin Vulgate, whereas Protestant translations of the Bible were done from the original languages (Hebrew, Aramaic, and Greek).

Moreover, the Catholic Church wanted the footnotes to respect both its teaching with regard to faith and morals and the interpretations of the Church Fathers. (A Protestant translation of the 1500s, the Geneva Bible, had clearly anti-Catholic notes, but the King James Version was not accompanied by footnotes.) Accordingly Catholics were instructed not to read Protestant Bibles lest they be subtly indoctrinated against their own faith. On the other side, certainly Protestants did not read Catholic Bibles, in part because of the supposition that these Bibles were inaccurate and contained church teaching in disguise.


All of this has changed. Beginning in the 1950s, Catholic translations, even those used in public reading and sermons, have been from the original languages. For instance, that is true of the New American Bible and the New Jerusalem Bible mentioned in the previous question. The Revised Standard Version has appeared in the Oxford Annotated Bible edition with footnotes of an informative and nonprejudicial nature, even as most of the footnotes of the footnotes in The New Jerusalem Bible are informative. While they may remain polemicists on both sides, the Bible is no longer a weapon of warfare between the mainline Protestant churches and the Roman Catholic Church. Catholics have had a part in the latest revision of the Revised Standard Version and Protestants shared in the latest revision of the New American Bible. We are helping each other to understand the Bible now. The Catholic reader can enjoy The Revised Standard Version or The New English Bible (or their recent revisions) without doctrinal apprehension.